Rusya, Türkiye ile 2015 yılı kasım ayında yaşadığı siyasi kriz sonrasında Türk domatesine ambargo kararı almıştı. 2017 yılı Kasım ayında Türk domatesi tekrar Rusya’ya ihracat vizesi alırken, bu kez kotayla karşı karşıya kaldı.

İlk önce 1 Kasım 2017 tarihinde 100 bin ton olarak belirlenen kota, Türk ihracatçılarının kısa sürede kotayı doldurması üzerine, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dış İşleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan ve Tarım ve Orman Bakanı Dr. Bekir Pakdemirli’nin girişimleriyle önce 150 bin tona, 7 Mart 2020 tarihinde ise 200 bin tona çıkarılmıştı. Türk ihracatçıları 200 bin kotayı da kasım ayı sonunda doldurdu.

“Kota kaldırılsın”

Yaş Meyve Sebze İhracatçı Birlikleri Başkanları, Türk domatesinin en büyük ihraç pazarı Rusya’ya ihracatın durma noktasına gelmesi üzerine yaptıkları ortak açıklamayla, Rusya Federasyonu’na yapılacak domates ihracatında kotanın kaldırılmasını ve 2015 Kasım ayı öncesindeki sürece dönülmesini talep etti. Türkiye Yaş Meyve Sebze İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Ali Kavak, Akdeniz Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Necdat Sin, Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği Başkanı Saffet Kalyoncu, Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Hayrettin Uçak, İstanbul Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Melisa Tokgöz Mutlu, Uludağ Yaş Meyve Sebze İhracatçılar Birliği Başkanı Cafer Aşkar ve Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği’nin ortak imzasıyla yapılan açıklamada, Türkiye’nin domates ihracatının 2020 yılında 11 aylık dönemde yüzde 6’lık artışla 286 milyon dolara ulaştığı bilgisini paylaşıldı.

Birlik başkanları, 2020 yılı sonunda 300 milyon doları aşmayı hedeflediklerini, bu hedeflere ulaşmak için en büyük ihraç pazarları Rusya’daki kotanın kaldırılması gerektiğinin altını çizdi.

Rusya’ya domates ihracatında 2015 öncesinde kota olmadığını hatırlatan başkanlar, “İki ülke arasındaki ilişkiler, 2017 yılında Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki zirvede her konuda normalleşmişken, iki ülke arasında 100 milyar dolar ticaret hacmi hedefi konulmuşken, Azerbaycan ile Ermenistan arasında çıkan savaş sonrasında Dağlık Karabağ’da kontrolü sağlamak için Rusya ile Türkiye savunma bakanlıkları mutabakat muhtırası imzalamış ve Dağlık Karabağ’da birlikte görev yapıyorken, Rusya, başka ülkelere kota uygulamazken Türk domatesine hala kotanın olmasını anlamak mümkün değil. Kotanın kaldırılmasını sadece Türk ihracatçıları değil, Rusya’daki ithalatçılarda kotanın kaldırılmasını istiyor” diye konuştu.

Türk domates üreticilerinin pandemi sürecinde gece gündüz çalışarak; çorbalardan salatalara, mezelerden, meyve sebze mamullerine, makarnalardan zeytinyağlılara, pilavlardan etli yemeklere mutfaklardaki tüm lezzetlerde kullanılan domatesin üretimine devam ettiğine vurgu yapan başkanlar, üreticilerin bu emeklerinin karşılığını alabilmesi için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Dış İşleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Tarım ve Orman Bakanı Dr. Bekir Pakdemirli’den destek talebinde bulundu.

Türkiye, taze domates üretiminde 9 milyon tonu tarlada üretim, 4 milyon tonu örtü altı (sera) üretimi olmak üzere 13 milyon tona ulaşan üretim rakamıyla dünyada dördüncü sırada yer alıyor.

Ege İhracatçı Birliklerinden (EİB) yapılan yazılı açıklamaya göre; Rusya’ya domates ihracatında 150 bin tonluk kotanın dolması nedeniyle bir tıkanıklık yaşandığını dile getiren Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Hayrettin Uçak, yaklaşık 1 aydır Rusya’ya domates ihracatının durma noktasına geldiğini, Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığının Rusya’ya domates ihracatında kotanın artırılması çabalarının meyvesini verdiğini kaydetti.

“Rusya’ya domates ihracatında kota olmamalı”

Türkiye’den Rusya’ya domates ihracatı kotasının 200 bin tona çıkarıldığı ile ilgili resmi yazının ellerine ulaştığını ve bu gelişmeyi üyeleriyle paylaştıklarını anlatan Uçak, “Rusya’ya 2019 yılında 98 bin ton domates ihraç ettik. 50 bin tonluk kota Türk ihracatçısının 3-4 ayda ihraç edeceği bir miktar. Dolayısıyla Rusya’ya ihracatta kotanın tamamen kaldırılmasını istiyoruz. Ticaret Bakanımız Ruhsar Pekcan ve Tarım ve Orman Bakanımız Dr. Bekir Pakdemirli’nin Rus mevkidaşları Rusya’ya domates ihracatında kotanın kaldırılması için yürüttükleri diplomasinin 3-4 ay içinde olumlu sonuçlanacağına inanıyoruz” diye konuştu. Rusya’nın domates üretiminin kendine yetmediğine işaret eden Uçak, sözlerini şöyle tamamladı: “Rusya, koronavirüs nedeniyle Çin’den de alımlarını durdurdu. Türk domatesine kotanın devamı Rus tüketicisini de mağdur eder. İhracatta sürekliliği sağlamak adına kotanın kaldırılması iki tarafından menfaatine olacak.”

Türkiye, 2019 yılında 535 bin ton domates ihraç ederken, karşılığında 304 milyon 445 bin dolar döviz geliri elde etti. Rusya Federasyonu; 98 bin ton Türk domatesi tercih ederken, karşılığında 86 milyon dolar ödedi. 2019 yılında Rusya’ya domates ihracatı yüzde 181 artış gösterdi. 2020 yılının ocak-şubat dönemindeki domates ihracatı 90 bin 643 ton karşılığı 74,5 milyon dolar olurken, Rusya Federasyonu 19 milyon dolarlık Türk domatesi talebiyle birinci sırada yer aldı. 2020 yılında Türkiye’nin gerçekleştirdiği domates ihracatına Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği 18,6 milyon dolarlık katkı sağladı.