Avrupa’nın zeytin ve zeytinyağı tedarikçisi konumunda olan İspanya ve İtalya’da yaşanan kuraklık ve yüzde 50 rekolte kaybı, geçtiğimiz yıla göre daha yüksek bir rekolte bekleyen Türkiye için önemli bir fırsat doğurdu. Türkiye’deki zeytin ve zeytinyağının önemli bir kısmının karşılandığı Manisa’nın Akhisar ilçesinde de zeytin ve zeytinyağı üreticileri ile ihracatçı firmalar bu sene yaklaşık 3 kat artan rekolte sonrası ihracatta da önemli bir gelir artışı beklediklerini söyledi.

Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı üretiminde başkent olarak nitelendirilen Manisa’nın Akhisar ilçesinde zeytin hasadına başlandı. Geçtiğimiz yıllarda 130 bin tonluk rekoltenin gerçekleştiği üretimde bu yıl rekoltenin 360 bin tonlara çıkması bekleniyor. Domat, Edremit, Trilye ve Uslu olmak üzere 4 farklı çeşit zeytinin üretildiği Akhisar’da üreticiler artan maliyetleri karşılayabilmek için iyi bir fiyat verilmesini istiyor. Zeytin üreticileri ayrıca zeytinde fiyatı önemli ölçüde etkileyen eleklere de standart getirilmesini bekliyor. Zeytini kalibresine göre ayıran eleklerin üreticilerde farklı tüccarlarda farklı olduğuna dikkat çeken üreticiler getirilecek standartlarla bu karmaşanın ortadan kalkacağını söyledi.

Öte yandan, Avrupa’nın zeytin ve zeytinyağı tedarikçisi konumunda olan İtalya ve İspanya’daki kuraklık nedeniyle rekoltedeki yüzde 50’lere varan düşüşler de hem üreticilere hem de ihracatçılara önemli bir fırsat kapısı olması bekleniyor.

“Bu yıl 350-360 bin ton civarında zeytin üretimi bekliyoruz”

Akhisar’da rekoltenin geçen seneye oranla oldukça yüksek bir artış yaşandığını söyleyen Akhisar Ziraat Odası Yönetim Kurulu Başkanı ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konsey Üyesi Ahmet Akbuğa, “Geçen seneye bakışta Akhisar’da rekolte artışımız var. Zaten şu an Akhisar’da 4 çeşit zeytin ürünümüz bulunmakta. Bunlar Domat, Edremit, Trilye ve Uslu çeşitleri. Şu anda hasadını yapmış olduğumuz Domat çeşidi Türkiye tüketiminin yüzde 70’ini Akhisar tarafından üretiliyor. Bizim Akhisar’ı söylemek gerekirse geçen sene 130 bin ton civarın zeytin üretimi oldu. Bu yıl 350-360 bin ton civarında zeytin üretimi bekliyoruz” dedi.

“Rekoltemiz fiyatlara etki yapmayacaktır”

İtalya ve İspanya’daki kuraklık nedeniyle yaşanan rekolte kaybından dolayı fiyat beklentilerinin yüksek olduğunu söyleyen Başkan Akbuğa, “İtalya veya İspanya, Portekiz olsun, Rusya’daki zeytin üretimlerine baktığımızda hava şartlarından dolayı zeytin üretimlerinde rekolte düşüklüğü var. Bundan dolayı da fiyatlardan umutluyuz. Rekoltemiz fiyatlara etki yapmayacaktır. Bugünlerde Domat ve Uslu çeşidi hasat yapılıyor. Diğer çeşitlerde hasat başlamadığından fiyatlar henüz gündeme gelmedi” diye konuştu.

“Hasat zamanı geldiğinde şu anda fiyatlar 18 TL’den 5 TL’lere kadar düştü”

Fiyatların zeytinin kalibresine göre belirlendiği bilgisini veren Akbuğa, “Fiyatlar kalibreye göre belirleniyor. Özel firmalar ve Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından 18,50’den başlayıp 10 TL’lere kadar açıklanan fiyatlar olmuştu. Ama maalesef hasat zamanı geldiğinde şu anda fiyatlar 18 TL’den 5 TL’lere kadar düştü. Ortalamaya geldiğinizde de 11 TL ile 12 TL arası değişiyor. Bu rakamlar bizim geçen sene aldığımız rakamlar. Şimdi girdi maliyetlerine baktığımız zaman geçen sene mazotta olsun gübrede olsun tarımsal sulamada kullandığımız elektrik fiyatlarına baktığımız zaman geçen seneye göre yüzde 300 dolayında bir artış gözleniyor. Ama maalesef bizim kaliteli bir şekilde üretmiş olduğumuz zeytin ve zeytinyağı fiyatlarına baktığımız zaman geçen sene ile aynı şekilde seyrediyoruz. Bundan dolayı sıkıntılı bir süreçten geçiyoruz” ifadelerini kullandı.

“80 TL civarındaki zeytinyağında fiyat beklentisi karşılandığı zaman bu üreticiyi tatmin eder”

Üreticilerin hem kendilerini hem de vatandaşları düşünerek fiyat beklentisinde olduğunu söyleyen Akbuğa, “Geçen sene Akhisar’da üretmiş olduğumuz zeytinyağı fiyatları perakendede 60 TL civarında geziyordu, toptanda 55 TL civarında geziyordu. Biz de fırsat kollamayacağız. Afaki fiyatlar söylemiyoruz. Bizim üreticilerimizin 75-80 TL civarındaki zeytinyağında fiyat beklentisi karşılandığı zaman bu üreticiyi tatmin eder. Çünkü ilerisini de düşünmemiz lazım. Biz şu an ürettiğimiz zeytinyağını halkımıza 130 TL’den satmış olsak bu sefer halkımız bizim üretmiş olduğumuz zeytinyağını tüketemeyecek. Bundan dolayı bunun devamı gelmesi için 80 TL civarında fiyat bekliyoruz” diye konuştu.

“Rekolte iyi ama fiyatlarda geçen seneyi arar olduk”

Geçtiğimiz yıla göre fiyatların artan maliyetleri karşılayamadığından yakınan Zeytin Üreticisi Ali Yamaner, “Rekolte anlamında çok şükürler olsun yoğunluğumuz fazla. Ama fiyat konusuna geldiğimizde maalesef geçen seneyi arar konumdayız. Fiyatların geçen seneyle arasında 1 TL fark var. Eleklerde bir standart olmasını istiyoruz. Müstahsilde farklı, çiftçilerde ayrı, komisyoncularda ayrı, alıcılarda ayrı elekler var. Alıcılardaki eleklerle üreticilerin elekleri arasında çok büyük fark var. Biri ceviz eleği biri zeytin eleği. Bunlara bir standardın gelmesini istiyoruz. İşçi maliyetleri geçen seneye göre yüzde 200 arttı. Geçen seneye 140 TL’ye çalıştığımız işçi şu an 350 TL. Her şeyin fiyatı artarken zeytinin fiyatının artmamasının sebebi nedir yetkililere soruyoruz” dedi.

“İspanya ve İtalya’da bu yıl yüksek oranda ürün noksanlığı var”

Türkiye olarak bu yıl şanslı olduklarını söyleyen Manisa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Üyesi ve Zeytinyağı İşletmecisi Mehmet Ersaygı, “Türkiye olarak zeytinde şanslı bir ülkeyiz. Üretimimiz ve beklentilerimiz yüksek. Yaklaşık 300 bin ton civarında bir zeytinyağı bekleniyor. Türkiye genelinde 200 milyon ağaca sahibiz. Dünya geneline baktığımızda diğer İspanya ve İtalya’da bu yıl yüksek oranda ürün noksanlığı var. Yüzde 50 civarında bir ürün noksanlığı var. Onu Türkiye olarak değerlendirmemiz lazım. Bu sene bizim şanslı bir yılımız. Politikalara bağlı olarak değişecek. Dünya geneline baktığımızda Avrupa’da kişi başı tüketim 20 litrenin üzerinde. Avrupa’daki zeytinyağı noksanlığını düşünürsek Türkiye’deki ihracat güzel bir noktaya gelir. Ama bizim Türkiye içindeki tüketimi de etkileyecektir. Bunu zaman gösterecek. Çiftçilerimiz burada çok önemli. Panik satışlar yapmazlarsa eğer, ellerindeki mahsulün kıymetini bilir depolarlarsa bu yağın ileride daha da yüksek fiyatlara çıkacağını tahmin ediyoruz” şeklinde konuştu.

“Çiftçinin para kazanması için 65 TL’lik maliyetin üzerinde satması gerekiyor”

Zeytinyağı üretiminde kilogramda 65 TL’nin üzerinde maliyetlerin olduğuna dikkat çeken Ersaygı, “Zeytin fiyatları yağlık bazda 8 TL ile 10 TL civarında. Geçen seneki yıl ortalamasında zeytinyağının mahsul randımanında 5,6 kilogram zeytinden 1 kilogram yağ üretiyorduk. Bu seneki kuraklıktan dolayı kötümser rakamlarda 6 kilogramda 1 kilogram zeytinyağı olarak düşünürsek 60 liraların üzerinde bir maliyeti var. İşletme maliyetleriyle beraber bu 65 TL’nin de üzerine çıkacaktır. Çiftçinin bu malı 65 TL’nin üzerinde satması lazım para kazanması için. 65 TL’nin üzerindeki bir ürün işletmelere girdiği zaman 100 TL civarında bir maliyetle karşılaşıyoruz. En büyük dengesizlik buradan çıkacak. Tüketici bu zeytinyağını 100 TL’nin altında satın alacağını zannetmiyorum. Şu anda internette 5 kilogramlık zeytinyağını 150 TL’ye satanlar var. Zaten 5 litrelik tenekenin maliyetleri 20 TL’nin üzerinde. Kargo maliyetleri de 25 TL’nin üzerinde 200 TL’ye 5 litre zeytinyağını litresini 40 TL’den satmış oluyor. 65 TL maliyeti olan bir ürünü 40 TL’ye nasıl satarsınız? İnternette zeytinyağı esansı, zeytinyağı aroması denilen konsantre ürünler satılıyor. Bunların kontrol edilmesi lazım. Bu konsantreler nerelere kullanılıyor, nereye karıştırılıyor denetlenmesi lazım. İllaki bu firmalar yakalanıyor. Ancak şahıs şirketi oluyor. Şirketi kapatıp başka şirket üzerinden üretime devam ediyor” dedi.

Gerçek zeytinyağının genizde bir yakma yaptığına dikkat çeken Ersaygı, “Zeytinyağı ilk başta acılığından anlaşılır. Kaliteli bir zeytinyağı acı olur, aroması ve geniz yakması olur. İnsanlar alışkın olmadığından bunu kötü olarak algılıyor. O yüzden konsantre esanslarla karıştırılmış olan bitkisel yağlar zeytin kokusuna sahip ama zeytinyağı tadına sahip değil. Bunu tüketiciler çok fazla anlamayabiliyor” dedi.

“Bu seneyi bir fırsat yılı olarak da görüyoruz”

Manisa’nın 26 milyon zeytin ağacıyla başkent olduğunu belirten Manisa Tarım ve Orman Müdürü Metin Öztürk, “Manisa 26 milyonu aşan zeytin ağacı varlığıyla zeytinin başkenti olarak ifade ediyoruz. Özellikle sofralık zeytindeki rekoltesi ve sofralık zeytinde Türkiye birinciliğiyle Manisa önemli bir noktada. Türkiye’nin ilk ve tek Zeytin İhtisas Organize Sanayi Bölgesine de sahip bir iliz. Bu sene de geçtiğimiz yıllara göre bir artış bekliyoruz. Yakın zamanda Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi de bu konudaki çalışmalarını tamamlayacaktır. Bu seneyi bir fırsat yılı olarak da görüyoruz. İspanya ve İtalya’da rekoltelerin düştüğünü ve bu sene kuraklık kaynaklı rekolte azlığını yaşadıklarını biliyoruz. Bunun ihracatta önemli bir avantaj olacağını düşünüyoruz. Manisa bir çok üründe ihracat yapan ve ihracat tecrübesi olan bir il. Zeytin ve zeytinyağında da bu tecrübesiyle ihracatta bu sene çok güzel işlet başaracaktır” diye konuştu.

Marmara Gölü son dönemlerde yaşadığı su kaybı nedeniyle kuruma tehlikesi ile karşı karşıya kalıyor. Manisa’nın Salihli ve Gölmarmara ilçeleri sınırları içerisinde bulunan Marmara Gölü’nde balıkçılar, kuraklık nedeniyle göle açılamıyor. 7 mahallenin geçim kaynağı olan balıkçılığın yanı sıra tarımsal sulamanın da başlayacak olması göl çevresinde yaşayan vatandaşların endişesini artıyor. Gediz Ovası’nı sulamak amacıyla Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından kurulan setlerle “suni depolama gölü” olarak da kullanılan 320 milyon metreküp kapasiteli Marmara Gölü, tepeli pelikan, karabatak gibi nesli tehlikede olan kuş türleri de dahil olmak üzere 20 bin su kuşuna ev sahipliği yapıyor.

Gölün kuruması nedeniyle nesli koruma altında bulunan kuş türleri de gölde yavru yapamadıkları için gölü terk etmeye başladı. Bölgede balıkçılıkla geçimini sağlayan vatandaşlar da artık gölden balık çıkmadığı için teknelerini karaya çekmek zorunda kaldı. Su seviyesinin 1,5 metreye düşmesi nedeniyle taban otlarının yüzeye çıktığı gölde balıkçıların ağları da otlara takılmaya başladı. Gölün kurumasından endişe eden vatandaşlar, gölün kurtarılması için çalışma yapılmasını bekliyor.

“Her sene daha kötüye gidiyor”

Gölde balıkçılık yapan Cevdet Erefe, göldeki otlar nedeniyle ağ atılamadığını belirterek “Aşırı bir düşüklük var. Gölün her tarafı ot içerisinde. Sular sığ. Ağ atıyoruz, otun olmasından dolayı ağ dibe iniyor. Bu yüzden balık tutamıyoruz. Bu su derin olsa dalga yapar otları kıyıya atar böylece gölün otu arınır. Göl sığ olduğu ve kuvvetli dalga yapamadığı için otlardan arınmıyor. Her sene daha kötüye gidiyor” dedi.

“Yakında sulamalar da açıldığı zaman muhtemelen 60, 70 santimetreye düşer”

Sulama sezonun başlamasıyla birlikte göldeki su seviyesinin daha da düşeceğinden endişe eden Erefe, “Yağışların olmaması ve bir de bizim gölü besleyen bir çay vardı. O çayın önüne de Gördes Barajı yapıldı. Baraj yapıldıktan sonra buraya su gelmeyince bu hale geldi. Balıkçılığı da etkiyor. Su olmayınca balık nereden olsun. Su olursa balık olacak. 90 bin dönümse gölümüzün istimlak alanı, belki de şimdi 40 bin dönüm anca kaldı. O da sığ. Kayıklar gölde zor hareket ediyor. En derin yerde 1,5 metreyi bulmaz. Yakında sulamalar da açıldığı zaman muhtemelen 60, 70 santimetreye düşer. Buraya su getirilecek bir çare bakılması gerekiyor. Demirköprü Barajında aşırı su olursa buraya su verecekler. Ama orası da kendini besleyemediği için oradan da veremiyorlar. Ama başka yerlerden pompa ve ya salma su yöntemiyle, biraz işçiliği de var onun ama öyle bir şey olursa göl kurtulur belki” diye konuştu.

“Gölün şu an yerli kuşları bile kalmadı”

Kuş cenneti olarak bilinen göle kuşların gelmediğini belirten Erefe, “Eski kuşlar gelmiyor. Eskiden bu gölün derin olduğu zamanlarda baktığımız zaman kuştan gölün üstü görülmezdi. Gölün şu an yerli kuşları bile kalmadı. Baktığımız zaman gölün üzerinde kuş gözükmüyor. Su olacak ki sazlıklarda yavrulama yapması lazım kuşun. Su olmayınca kuş barınamadığı için terk ettiler bizim bu bölgeyi” ifadelerini kullandı.

Gölde balıkçılığın tamamen bittiğini belirten balıkçı Ferhat Karaca, “Gördes barajı kurulunca bize gelen kaynağı Gördes Barajı’ndan kesip Menemen Çayına bedava akmasının sebebidir bu. Bir de mantıksız bir sulama sistemi var. Mahalle halkı bu suyu kullanamıyor ama diğer mahalleler bu suyu kullanabiliyor. Balıkçılık tamamiyle bitmiş durumda. Etrafta 10 tane mahalle var. Arazisi olmayan vatandaşların balıkçılıktan faydalanması için bu gölün mutlaka dolması gerekiyor” diye konuştu.

Göldeki doluluk oranının 4’te 1’e düştüğünü söyleyen çiftçi Mustafa Pekkara, “Marmara Gölü şu an doluluk 4’te 1’e düştü. Gölün önüne baraj kurulması nedeniyle gölümüze gelen yağmur suları barajlara gittiği için gölümüze su girmiyor. Yağış bu yıl güzel oldu. Yine fena değildi ama önünde baraj var. Çiftçiler ve balıkçılar etkilendi. Tek köy değil, bütün gölün etrafında 7-8 köy ve ova etkileniyor. Gölün hem devletimize de faydası var. Mahsul ekersen alırsın, sularsın hem devlet de kazanır sen de kazanırsın” dedi.

Gölde yaşayan kuşların da kalmadığını belirten Pekkara, “Şu an fazla kuş da kalmadı. Bir de gölün içi balık ölüsüyle dolu. Ottan dolayı kıyıya vurmuyor ama içerde balık ölüsü çok fazla” ifadelerini kullandı.

“Balık çıkmadığı için göle giden yok”

Bölgede artık balıkçılığın kalmadığını belirten Tekelioğlu Mahalle Muhtarı Selim Selvioğlu, “Gölün durumu görüldüğü gibi yüzde 20 su kaldı. Kuşlarımız kalmadı artık. Sözde kuş cenneti ama kuş kalmadı. Kuşların çoğu öldü, kalanlar da bunlar işte bataklık gibi bir şey oldu. Geçen sene de su seviyesi düşüktü. Balıkçılık hiç olmadı gibi. Bizim köyümüzün yüzde 80’i balıkçılıktan geçiniyor. Su varken balık iyiydi. Su düşünce balık da olmadı. 2 senedir balık da yok. Burada 60 kayık göle gidiyordu. 5-6 kayık burada var, 5-6 kayık da orada var. Onlar da devamlı gitmiyor. Balık çıkmadığı için göle giden yok” diye konuştu.

Gölün tamamen kurumasından endişe ettiklerini belirten Muhtar Selvioğlu, “Buranın ana kaynağı Gördes Barajının olduğu alandan besleniyordu. Baraj yapılınca, baraj da su tutmuyormuş diyorlar, orası yapılınca bu göl her sene çekiliyor. Her halde böyle giderse birkaç yıla kuruyacak” dedi.

Koruma altında bulunan ve pek çok göçmen kuş türüne ev sahipliği yapan Marmara Gölü’nün endişe verici durumu havadan görüntülendi. Bataklığı andıran gölde, tabandaki otların yüzeye ulaşması ve sığ hali açıkça görülüyor.