İzmir’in Torbalı ilçesi, Nisan ayında ekimi yapılan domatesin Temmuz ayında hasat edilmesiyle yeni bir heyecana sahne oluyor. Tarlalardan toplanan domatesler, kurutulup başka bir ürüne dönüşeceği geniş ovalara kamyonlarla getiriliyor. Sabahın ilk ışıkları ile mesaiye başlayan işçiler, domatesleri tek tek ikiye keserek, güneş ışığı, nem ve rüzgarın etkisiyle kuruması için beyaz örtünün üzerine seriyor. Üzerine talebe göre kükürt veya tuz serpilen domatesler, yaklaşık 1 haftada kuruyarak paketlenmek üzere fabrikalara gönderiliyor.

Türkiye’nin kurutulmuş domates ihracatının yüzde 95’ini karşılayan bölgede paketlenen ürünlerin başta Avrupa ülkeleri olmak üzere ABD ve Japonya’nın da aralarında bulunduğu 60’ın üzerinde ülkeye ihraç edildiğini ifade eden Torbalı Ticaret Odası Başkanı Abdulvahap Olgun, “Torbalı ovasında 400 bin tondan fazla domates üretiliyor. Eskiden alternatif ürün elde edilemediği için domatesler tarlada kalabiliyordu. Artık domatesler kurutulduğu için tarlalarda kalmıyor. Bu güneş açısı, nem oranı ve rüzgar Türkiye’de hiçbir yerde yok. Bu ovada yetişen domates, yine bu ovada kuruyor ve buradaki fabrikalarda işleniyor. Bu da Torbalı’nın bu alandaki önemli bir özelliği” dedi.

İtalya’nın pizzasına, ABD’nin hamburgerine Torbalı domatesi

Kurutulmuş domateslerin 3,5 avroya kadar ihraç edilebildiğini söyleyen Olgun, “Üretici 30-40 kuruşa domates satıyor. Biz bunu işleyip yeni bir ürün haline getirdiğimiz için domates değer kazanıyor. Kurutulmuş domatesin kullanım alanları, ülkelerin tüketim alışkanlıklarına göre farklılık gösteriyor. İtalyanlar meşhur pizzalarında domates sosunu bu domateslerden yapıyorlar. ABD’de hamburgerciler hamburgerlerinde sos olarak bu domatesi kullanıyor” diye konuştu.

İtalyanların Torbalı ovalarında üretilip organik olarak kurutulan domatesi çok sevdiğini söyleyen Olgun, “Kurutulmuş domates, pizza malzemesi olarak kullanılıyor. İtalya’da meşhur pizzacılarda organik domates soslu pizza olarak satılıyor. İtalyanlar organik domatesi tercih ediyor. Türkiye’den giden domatesler çok ilgi görüyor” dedi.

“Gurur duyuyoruz”

Tarlalarında domates kurutma işi yapan Hatice Başak ise, her yıl çiftçilerden aldıkları domatesleri güneşin altında tuzlayıp yaklaşık 1 hafta boyunca güneş altında beklettiklerini söyleyerek, “Kuruduktan sonra fabrikalarda işleniyor. 14 kilo taze domatesten 1 kilo kuru domates elde ediyoruz. Bu kuru domatesleri İtalyanlara pizza malzemesi olarak gönderiyoruz. Bu ürünlerin yurt dışında çok sevilmesi bizleri gururlandırıyor” ifadelerini kullandı.

Ege İhracatçı Birliklerinden (EİB) yapılan yazılı açıklamaya göre; Rusya’ya domates ihracatında 150 bin tonluk kotanın dolması nedeniyle bir tıkanıklık yaşandığını dile getiren Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Hayrettin Uçak, yaklaşık 1 aydır Rusya’ya domates ihracatının durma noktasına geldiğini, Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığının Rusya’ya domates ihracatında kotanın artırılması çabalarının meyvesini verdiğini kaydetti.

“Rusya’ya domates ihracatında kota olmamalı”

Türkiye’den Rusya’ya domates ihracatı kotasının 200 bin tona çıkarıldığı ile ilgili resmi yazının ellerine ulaştığını ve bu gelişmeyi üyeleriyle paylaştıklarını anlatan Uçak, “Rusya’ya 2019 yılında 98 bin ton domates ihraç ettik. 50 bin tonluk kota Türk ihracatçısının 3-4 ayda ihraç edeceği bir miktar. Dolayısıyla Rusya’ya ihracatta kotanın tamamen kaldırılmasını istiyoruz. Ticaret Bakanımız Ruhsar Pekcan ve Tarım ve Orman Bakanımız Dr. Bekir Pakdemirli’nin Rus mevkidaşları Rusya’ya domates ihracatında kotanın kaldırılması için yürüttükleri diplomasinin 3-4 ay içinde olumlu sonuçlanacağına inanıyoruz” diye konuştu. Rusya’nın domates üretiminin kendine yetmediğine işaret eden Uçak, sözlerini şöyle tamamladı: “Rusya, koronavirüs nedeniyle Çin’den de alımlarını durdurdu. Türk domatesine kotanın devamı Rus tüketicisini de mağdur eder. İhracatta sürekliliği sağlamak adına kotanın kaldırılması iki tarafından menfaatine olacak.”

Türkiye, 2019 yılında 535 bin ton domates ihraç ederken, karşılığında 304 milyon 445 bin dolar döviz geliri elde etti. Rusya Federasyonu; 98 bin ton Türk domatesi tercih ederken, karşılığında 86 milyon dolar ödedi. 2019 yılında Rusya’ya domates ihracatı yüzde 181 artış gösterdi. 2020 yılının ocak-şubat dönemindeki domates ihracatı 90 bin 643 ton karşılığı 74,5 milyon dolar olurken, Rusya Federasyonu 19 milyon dolarlık Türk domatesi talebiyle birinci sırada yer aldı. 2020 yılında Türkiye’nin gerçekleştirdiği domates ihracatına Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği 18,6 milyon dolarlık katkı sağladı.