Rusya, Türkiye ile 2015 yılı kasım ayında yaşadığı siyasi kriz sonrasında Türk domatesine ambargo kararı almıştı. 2017 yılı Kasım ayında Türk domatesi tekrar Rusya’ya ihracat vizesi alırken, bu kez kotayla karşı karşıya kaldı.

İlk önce 1 Kasım 2017 tarihinde 100 bin ton olarak belirlenen kota, Türk ihracatçılarının kısa sürede kotayı doldurması üzerine, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Dış İşleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan ve Tarım ve Orman Bakanı Dr. Bekir Pakdemirli’nin girişimleriyle önce 150 bin tona, 7 Mart 2020 tarihinde ise 200 bin tona çıkarılmıştı. Türk ihracatçıları 200 bin kotayı da kasım ayı sonunda doldurdu.

“Kota kaldırılsın”

Yaş Meyve Sebze İhracatçı Birlikleri Başkanları, Türk domatesinin en büyük ihraç pazarı Rusya’ya ihracatın durma noktasına gelmesi üzerine yaptıkları ortak açıklamayla, Rusya Federasyonu’na yapılacak domates ihracatında kotanın kaldırılmasını ve 2015 Kasım ayı öncesindeki sürece dönülmesini talep etti. Türkiye Yaş Meyve Sebze İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Ali Kavak, Akdeniz Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Necdat Sin, Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği Başkanı Saffet Kalyoncu, Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Hayrettin Uçak, İstanbul Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Melisa Tokgöz Mutlu, Uludağ Yaş Meyve Sebze İhracatçılar Birliği Başkanı Cafer Aşkar ve Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği’nin ortak imzasıyla yapılan açıklamada, Türkiye’nin domates ihracatının 2020 yılında 11 aylık dönemde yüzde 6’lık artışla 286 milyon dolara ulaştığı bilgisini paylaşıldı.

Birlik başkanları, 2020 yılı sonunda 300 milyon doları aşmayı hedeflediklerini, bu hedeflere ulaşmak için en büyük ihraç pazarları Rusya’daki kotanın kaldırılması gerektiğinin altını çizdi.

Rusya’ya domates ihracatında 2015 öncesinde kota olmadığını hatırlatan başkanlar, “İki ülke arasındaki ilişkiler, 2017 yılında Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki zirvede her konuda normalleşmişken, iki ülke arasında 100 milyar dolar ticaret hacmi hedefi konulmuşken, Azerbaycan ile Ermenistan arasında çıkan savaş sonrasında Dağlık Karabağ’da kontrolü sağlamak için Rusya ile Türkiye savunma bakanlıkları mutabakat muhtırası imzalamış ve Dağlık Karabağ’da birlikte görev yapıyorken, Rusya, başka ülkelere kota uygulamazken Türk domatesine hala kotanın olmasını anlamak mümkün değil. Kotanın kaldırılmasını sadece Türk ihracatçıları değil, Rusya’daki ithalatçılarda kotanın kaldırılmasını istiyor” diye konuştu.

Türk domates üreticilerinin pandemi sürecinde gece gündüz çalışarak; çorbalardan salatalara, mezelerden, meyve sebze mamullerine, makarnalardan zeytinyağlılara, pilavlardan etli yemeklere mutfaklardaki tüm lezzetlerde kullanılan domatesin üretimine devam ettiğine vurgu yapan başkanlar, üreticilerin bu emeklerinin karşılığını alabilmesi için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Dış İşleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Tarım ve Orman Bakanı Dr. Bekir Pakdemirli’den destek talebinde bulundu.

Türkiye, taze domates üretiminde 9 milyon tonu tarlada üretim, 4 milyon tonu örtü altı (sera) üretimi olmak üzere 13 milyon tona ulaşan üretim rakamıyla dünyada dördüncü sırada yer alıyor.

İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, Kınık’ın Yayakent Mahallesi’nde, S.S. Yayakent Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ortaklarına ait yaklaşık 20 dönüm alan üzerinde domates hasadı ve kurutması yapan üreticileri ziyaret etti. Kentte tarımın gelişmesi, küçük üreticinin desteklenmesi için “Başka bir tarım mümkün” sloganıyla hareket eden Tunç Soyer, burada işçilerle birlikte domates hasadına katıldı. Soyer, bölgede hem kurutma tesisi hem salça tesisi yapmayı düşündüklerini belirterek, “Böylece üreticinin verdiği emeğin karşılığını almasını sağlayacağız” diye konuştu.

“Bölge çok bereketli topraklara sahip”

Domates hasadının ardından yaklaşık 80 işçi tarafından geleneksel yöntemlerle tek tek kesilerek güneş altında kurumaya bırakılan domates tarlasını ziyaret eden Başkan Soyer, üreticilerin sorunlarını yerinde dinledi. Üreticiyi dinledikten sonra açıklama yapan Başkan Soyer, zaman zaman çıkan hastalıklara rağmen bölgenin çok bereketli topraklara sahip olduğunu gördüklerini söyledi. Bütün meselenin bu ürünü üretenlerin, alın terinin karşılığını almasını sağlamak olduğunu belirten Soyer, kendilerinin de önceliğinin bu olduğuna dikkat çekerek, şöyle devam etti: “Bu da ürünlerin katma değerini yükselterek, pazarlama kabiliyetini artırarak, daha iyi pazarlayarak, katma değeri yükselterek olur. Üreticilerin emeklerinin karşılığını almasına imkan vermek lazım. Yapmak istediğimiz şey bu. Bunu yapmak için de kooperatif bünyesindeki üreticimizin sayısını çoğaltmak, birbirleriyle daha güçlü bir dayanışma içerisinde olmalarını sağlamaya çalışıyoruz.”

“Üreticinin yüzünü güldüreceğiz”

Kınık ve Dikili’nin çok bereketli topraklara sahip olduğuna değinen Tunç Soyer, “Bu topraklarda üreticinin ürettiğinin karşılığını alması lazım. Bütün derdimiz bu. Bunun mümkün olduğunu biliyoruz. Eğer doğru ambalaj yapabilirsek, iyi örgütlenebilirsek, iyi pazar araştırması yapabilirsek, girdi maliyetlerini aşağı çekecek ama aynı zamanda pazarlama fiyatlarını yukarı çekecek çalışmalar yapabilirsek bunlar mümkün. O nedenle bu makus talihi yeneceğiz ve mutlaka üreticinin durumunu iyileştireceğiz. Üreticinin yüzünü güldüreceğiz” sözlerine yer verdi.

“Hem kurutma hem de salça tesisi yapmayı planlıyoruz”

Bölgeye yönelik bir takım çalışmalar yapmayı planladıklarını da açıklayan Soyer, “Burada hem kurutma tesisi hem salça tesisi yapmayı düşünüyoruz. Kınık, Dikili, Bergama belediyelerimizle ortak alan bulacağız. Ondan sonra da ortak yatırım planı yapacağız. Mutlaka yapmamız lazım. Üreticiyi sadece özel sektörün eline bırakmamalıyız. Böylece hem fiyatın daha düzgün şekilde regüle olmasını sağlamak istiyoruz hem de üreticinin emeğinin karşılığını almasını, cebine daha çok para girmesini sağlamak istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Ardından Yayakent Sebze Meyve Halini ziyaret eden Soyer, burada da üreticiler tarafından coşkuyla karşılandı. Başkan Tunç Soyer, bir süre burada köylülerle sohbet ettikten sonra Kınık’tan ayrıldı. Kınık’taki programa ayrıca İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Mustafa Özuslu, Kınık Belediye Başkanı Sadık Doğruer, Dikili Belediye Başkanı Adil Kırgöz, S.S Köy-Koop. Başkanı Neptün Soyer, Kınık Belediye Başkanı Sadık Doğruer’in eşi Hülya Doğruer, İzmir Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı Ertuğrul Tugay, CHP Bergama İlçe Başkanı Ecevit Canbaz, S.S. Yayakent Tarımsal Kalkınma Kooperatif Başkanı Nevzat Ateş, S.S. Karadere Tarımsal Kalkınma Kooperatif Başkanı Hüseyin Daşcı, S.S. Kınık Merkez Tarımsal Kooperatif Başkanı Mehmet Güler, S.S. Çamavlu Tarımsal Kooperatif Başkanı Mustafa Kocataş, S.S. Karaveliler Tarımsal Kalkınma Kooperatif Baş kanı Ferudun Gürkaya, S.S. Örenli Tarımsal Kalkınma Kooperatif Başkanı Arif Yılmaz, S.S. Hisarköy Tarımsal Kalkınma Kooperatif Başkanı Mehmet Ali Çakı ve çevredeki köylerden çok sayıda üretici de katıldı.