M.Ö. 4. yüzyılda kurulan ilk planlı şehir olarak bilinen ve Anadolu’nun Pompeisi olarak nitelendirilen Priene Antik Kenti, 2 metre kalınlığındaki taş duvarları ve savunma stratejileriyle de dikkat çekiyor.

Geçmişinde birçok medeniyete ev sahipliği yapan Aydın’ın Söke ilçesinde bulunan ve ilk planlı şehir olma özelliği taşıyan Priene Antik Kenti, savunma stratejisiyle de dikkat çekiyor. 2018 yılında UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’ne dahil olmasının ardından tanınırlığını arttıran Priene Antik Kenti’ne ilgi her geçen gün artarken yaklaşık 40 hektarlık bir alanda bulunan antik kent, araziye uyumlu yapılaşması ve 2 metre kalınlığındaki taş duvarları ile savunma açısında da stratejik bir öneme sahip. Aynı zamanda kayaları oyup oluşturulan doğal merdivenler de günümüzde yürüyüş meraklıların “Z-Yolu” olarak kullanılıyor.

Pompei Antik Kenti ile benzerlik taşıyor

Söke ilçe merkezine 15 kilometre mesafede Güllübahçe Mahallesi’nde bulunan Priene Antik Kenti’nin, M.Ö. 4’üncü yüzyılda kurulduğu, kendine özgü kent planı ile ilk planlı şehir sisteminin öncüsü olarak kabul edildiği biliniyor. Athena Tapınağı, Tiyatrosu, Demeter Tapınağı, Zeus Tapınağı, Gymnasion, Mısır Tapınağı, Kilisesi ve konut alanlarıyla dikkati çeken antik kent, İtalya’da bulunan Pompei Antik kentine olan benzerliği ile de dikkat çekiyor.

Modern şehrin ilk örneklerini barındırıyor

Doğa ve tarihin iç içe olduğu Priene Antik Kenti, günümüz modern şehir planının da öncülüğünü yapıyor. Şehrin üzerine kurulduğu dik yamaç güneye bakarken, şehrin akropolisi 230 metre yukarıda bulunuyor. Şehir güvenlik kuleleri olan 2 metre kalınlığında taş duvar ile çevrilirken, şehre giriş, üç ana kapıdan yapılıyor. Şehrin 7 metre genişliğinde doğu-batı doğrultusunda altı ana yolu ve bunları dik kesen genişliği 3,5 metre olan 15 tali yolu bulunuyor. Şehirdeki tüm kavşaklar arasındaki mesafenin aynı olması, modern şehrin ilk örneklerine emsal teşkil ediyor. Ayrıca yapılan çalışmalarda şehirde temiz su ve kanalizasyon yapıları açıkça görülebiliyor.

Avrupa İklim Paktı Türkiye Büyükelçisi Utku Gümrükçü öncülüğünde minimum Karbon Ayak İzi hedefiyle Artvin’in Hopa ilçesinden yola çıkan “Gelecek için Yelken Açıyoruz” ekibi, paketli gıda tüketmeden ve motor kullanmadan yalnızca yelkenli ile yol alarak Samsun, Bandırma, Çeşme, Bodrum, Marmaris ve Mersin’in ardından 23. günde Hatay’ın Arsuz ilçesine ulaştı. Ekibi, Arsuz Belediye Başkanı Dr. Asaf Güven, Expo Hatay 2021 Genel Sekreteri İhsan Çakar ve Arsuzlu vatandaşlar Türk bayrakları ve bando eşliğinde karşıladı. Başkan Güven, gösterdikleri duyarlılıktan ötürü ekibe çiçek takdim etti.

Kılıçdaroğlu’ndan destek

Avrupa İklim Paktı Türkiye Büyükelçisi ve Çiğli Belediye Başkanı Utku Gümrükçü, CHP Genel Merkez ziyareti kapsamında “Gelecek için Yelken Açıyoruz” ekibini arayarak CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ile görüştürdü. Yolculuğun Karadeniz etabında yelken ekibiyle görüntülü görüşen Kılıçdaroğlu, “Baharımızı yaza çevirme vakti geldi. Şimdi Türkiye’nin tan vakti! Gün doğuyor, umut yeşeriyor. Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya teslim etmek için üzerimize düşen sorumluluğun bilincindeyiz. Canlı ve cansız varlıklar olarak bir ekosistemin parçasıyız. Sağlıklı işleyen bir ekosisteme sahip dünyaya doğma hakkı, henüz doğmamış olan nesillerin hakkıdır. ‘Sürdürülebilir Yaşam’ anlayışı ışığında bu hakkı Anayasal güvence altına alacağız. Umarım gösterdiğiniz bu eylem ve çaba ülke olarak farkındalığımızı artırır” ifadeleriyle desteklerini iletti.

Hopa çamları Marmaris’te yeşerecek

Yelkenli ile birlikte Marmaris’e giden Avrupa İklim Paktı Türkiye Büyükelçisi ve Çiğli Belediye Başkanı Utku Gümrükçü, ekibin Artvin’den getirdiği 1000 adet çam tohumu ve kozalakları geçtiğimiz yıl yaşanan orman yangınlarında zarar gören alanlara ekilmesi için Marmaris Belediye Başkanı Mehmet Oktay’a teslim etti.

Başkanlara geri dönüştürülmüş plaket

Gelecek için Yelken Açıyoruz yolculuğa öncülük eden Başkan Utku Gümrükçü, yolculuk sürecinde yelken ekibine destek olan Çeşme Belediye Başkanı Ekrem Oran ve Marmaris Belediye Başkanı Mehmet Oktay’a seyir esnasında kırılan makaralardan geri dönüştürülerek yapılan plaketleri takdim etti.

Su numuneleri alındı

Gelecek için Yelken Açıyoruz ekibi, güzergah boyunca Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz’in farklı noktalarından yolculuk sonrasında bilimsel incelemelerde bulunulması için aldıkları su numunelerini ilgili mercilere teslim edecek. Araştırmalar tamamlandığında sonuçlar kamuoyuyla paylaşılacak.

Başkan Gümrükçü: “Çevre mücadelemiz sürecek”

Gelecek için Yelken Açıyoruz yolculuğunun iklim değişikliği konusunda toplumsal farkındalığa katkı sağlayacağını ifade eden Başkan Gümrükçü, “Yaşanan hızlı iklim değişikliği dünyamızın geleceği açısından risk teşkil ediyor. Bu soruna sessiz kalmamak adına 22 Nisan’da Hopa’dan Gelecek için Yelken Açıyoruz yolculuğu başlattık. Dört denizi geride bıraktık. Farklı şehirlerde çeşitli sosyal sorumluluk uygulamalarına imza attık. Yolculuk boyunca ekibimizi yalnız bırakmayan CHP Genel Başkanı Sayın Kemal Kılıçdaroğlu’na, belediye başkanlarımıza ve çevre gönüllülerine sonsuz teşekkür ediyorum. Bu yolculuk, toplumumuzun iklim değişikliği, geri dönüşüm, karbon emisyonunun azaltımı ve paketli gıda tüketimi konularındaki farkındalığının artması konusunda önemli bir adım oldu. Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak için ülkemizin suyuna, havasına, ormanına ve tüm doğal güzelliklerine sahip çıkmaya deva edeceğiz” diye konuştu.

Urla ilçesinde yaşayan 83 yaşındaki Halil Tuncer Güçlü, 61 yıldır katmer ustalığı yapıyor. Urla Sanat Sokağı’nda işlettiği dükkanında oğullarıyla birlikte çalışan Aşık Usta, açtığı hamurundan, katmerin iç malzemesine kadar her işi kendisi yapıyor. “Aşık Usta” olarak tanınan Güçlü, yaşına rağmen dinç görüntüsüyle dikkat çekiyor. 4 oğluna da mesleği öğrettiğini; ancak meslekten kopamadığını belirten Aşık Usta, her gün kapısını açtığı dükkanında büyük bir şevkle çalışıyor.

Aşık Usta’dan “En iyi katmer” tarifi

Mesleğini 1958 yılında İstanbul’dayken Konyalı ustalardan öğrendiğini söyleyen Aşık Usta, “1960 yılında Urla’ya geldim. Ben mesleğimi çok seviyorum. Yemediğimi müşterime yedirmem. Kıyma alırken bile makineyi sıcak suyla yıkayıp kıymamı öyle alırım. Katmerde kaliteli un kullanmak önemli. Biz katmeri yaparken fazladan un kullanırız, kabuğu en iyi soyulmuş unu kullanırım. Bazıları sirke kullanır ama ben doğal olarak limon kullanırım. En iyi katmer öyle olur. Katmeri yaptığım sac, en iyi sactır ve yağ çekmez” dedi.

Aşık Usta, dinçliğini insanları ve mesleğini sevmesi sayesinde koruduğunu söyleyerek, “Allah’a her zaman “Gençliğimi, dinçliğimi eksik etme” diyerek bana sağlıklı yaşam vermesi için yalvarıyorum” diye konuştu.

Laleli Baba’dan etkilenerek dükkanına ismini vermiş

Dükkanına “Lale Katmercisi” ismini vermesinin hikayesini anlatan Aşık Usta, “İstanbul’da yaşarken Beyoğlu’nda ‘Lale Çorbacısı’nı görüyordum; müşterisi eksik olmayan dükkandı. Lalenin hikmeti nedir diye düşündüm ve araştırmaya başladım. Laleli Camii’ne gittim ve orada 90 yaşlarında bir amcayla konuşurken Laleli’nin kim olduğunu sordum. Laleli Baba’nın Osmanlı zamanında ayakkabı tamirciliği yaptığını, dindar ve padişahtan fazla seveni olan önemli bir bilge olduğunu söyledi” dedi.

Laleli Baba’nın, Padişah 3. Mustafa’nın önemli bir sağlık sorununu çözdüğünü ve Padişah 3. Mustafa’nın Laleli Baba’ya giderek “Ne istersen iste benden” demesi üzerine “Laleli” isminde cami yaptırıldığını ve bir semte “Laleli” ismini verildiğini hatırlatan Aşık Usta, “Daha sonra Laleli Baba’nın kabrini buldum iki rekat namaz kıldım ve içime bir hoşnutluk geldi. İsmini bana vermiş gibi oldu. Ondan sonra bu isim bana çok uğurlu geldi. İstanbul’a her gittiğimde Laleli Baba’nın kabrini ziyaret ederim” diye konuştu.

Birleşmiş Milletler (BM) araştırmasına göre, 2019 yılında satılan 930 milyon tondan fazla gıda çöpe gitti. BM Çevre Programı (UNEP) ve ortak kuruluşu WRAP tarafından hazırlanan Gıda İsrafı Endeks Raporu 2021’e göre; evler, restoranlar ve dükkanlar arasında üretilen gıdanın yüzde 17’si çöpe atılıyor.

Çalışmaya göre tedarik zinciri içinde, tüketim aşamasında gıdanın yüzde 11’i evlerde, yüzde 5’i gıda hizmetlerinde ve yüzde 2’si de perakende satışlarında israf oluyor.

Sebze kabuklarından çeşni, yumurta kabuklarından tatlı sosu yaptılar

Yaşar Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümünün israfa dikkat çekmek için düzenlediği atölyede 10 öğrenci, 3 gruba ayrılarak kendilerine verilen listedeki malzemelerle; meyaneli tavuk çorbası, sebzeli risotto, ızgara antrikot ve tatlı yaptı.

Şef Eyüp Kemal Sevinç, öğrencilere yemek yaparken ortaya çıkan atıkları nasıl değerlendirebileceklerini anlattı. Risottoda kullanılan patlıcan, brokoli ve kabağın kabukları, çöpe atılmak yerine fırında kurutulup öğütüldükten sonra içine baharat eklenerek sebze çeşnisi haline getirildi. Meyaneli tavuk çorbasında kullanılan yumurtaların kabukları ise fırınlandıktan sonra öğütülerek bayat ekmek dilimlerinin kullanıldığı kuru incir ve kayısı ezmesinden yapılan tatlı sosuna eklendi. Atölyenin sonunda yemekleri tamamlayan 3 grup, ortaya çıkan lezzetleri Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü personeline sundu.

“Günümüzde gıdaların çöpe gitmesi kabul edilemeyecek bir durum”

Dünya üzerinde her yıl gıdaların yaklaşık olarak üçte birinin kaybedilmekte ya da israf edilmekte olduğunu belirten Yaşar Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölüm Başkanı Doç. Dr. Seda Genç de, “Her dokuz kişiden birinin açlıkla karşı karşıya olduğu günümüzde, gıdaların çöpe gitmesi kabul edilemeyecek bir durum. Maalesef, birçoğumuz yiyebileceğimizden daha fazla gıda satın alarak bu israfa neden oluyoruz. Gıda israfı, özellikle Covid-19 salgını nedeniyle küresel ölçekte üzerinde oldukça konuşulan önemli bir konu haline geldi. Bireysel çabalarla evlerimizde oluşan gıda atıklarını değerlendirerek hem gıda israfının engellenmesine hem de ev ekonomisine katkı sağlamak mümkün” dedi.

’Küresel Gıda Kaybı ve İsrafı Farkındalık Günü’ adına gerçekleşen etkinlikte gıda israfını önlemenin öneminden bahseden Şef Eyüp Kemal Sevinç, “Mutfaktaki atıkları azaltmak için atölye düzenledik. Bir yemekte kullanmış olduğumuz ürünlerin atıklarını bir sonraki yemekte değerlendirdik. Yumurtanın kabuğunun kalsiyumundan ve sebzelerin kabuklarından yararlandık. Yumurta kabuğuyla hem yemeğin besin değerini yükselttik hem de israfı önledik. Mutfak bizim yaşam alanımızdaki en önemli yerlerden biri. Mutfağımızı çok iyi düzenlememiz gerekiyor. Alışveriş yaparken çok dikkatli olmalı ve gerçekten ihtiyacımız olan ürünleri mutfağımıza almalıyız. Dayanıklılık süreleri çok önemli. Beslenme alışkanlıklarımız da önemli. Kahvaltıda tükettiğimiz bir ürünün kalanını öğlen ve akşam yemeğinde de tüketebiliyor olmamız lazım. Kalan ürünleri değerlendirmek kilit bir nokta” dedi.

Bayat ekmekle iki lezzetli tarif

Kullanılmayan gıda ürünleriyle yapılabilecek tarifler veren Şef Sevinç, “Türkiye’de çok fazla ekmek israfı var. Ekmeği alıyoruz, üçte ikisi tüketiliyor ve üçte biri kalıyor. Bayatlamış ekmeği de mutfakta değerlendirmek mümkün. Sabah kahvaltısında süt ve yumurtaya karışımına batırılan bayat ekmekler, tavada pişirildiğinde çok güzel bir öğün oluyor. Öğle ve akşam yemeklerinde dönere benzer bir yemek yapılabilir. Bayatlamış ekmekler küp küp doğrayıp tereyağı ile tavada soteleyerek, fırında pişirilen tavuk veya eti didikleyip üzerine koyarak tüketebilirsiniz. Çok pratik ve basit şeyler. İsrafı önlemek için herkes bilinçli hareket ederse inanılmaz yol alırız ve milli ekonomiye de katkı sağlarız” diye konuştu.

Domates başta olmak üzere mevsimlik meyve ve sebzeleri mevsim dışında da tüketmek ve geleneksel yöntemlerle kendi konservelerini yapmak isteyenlerin dikkat etmesi gereken hayati kurallar bulunuyor. Doğru yöntem ve koşullarda hazırlanmayan konserveler ölümcül zehirlenmelere neden olabiliyor. Yaşar Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Gıda İşleme Bölüm Başkanı Doç. Dr. Ruhan Aşkın Uzel, doğru hazırlanmayan konservelerde meydana gelebilecek risklere dikkat çekti. Doç. Dr. Uzel, konserve gıdalar hazırlanırken tüketicilerin uyması gereken hijyen koşullarını şöyle anlattı: “Tüketiciler özellikle sebze türü gıdaların kurutulması ya da dondurularak tüketilmesi gibi alternatif metotları da denemeli. Evde hazırlanması tercih edilen konserveler için cam kavanozlar kullanılmalı, plastik ambalajlar kullanılıyorsa mutlaka onaylı malzeme olmasına dikkat edilmeli. Ayrıca, şekli bozulmuş ve paslı olan kapaklar kesinlikli kullanılmamalı. Kapaklar en az 15-20 dakika kaynatılmalı ve her kullanımda yenilenmeli. Gıdalar, asitlik derecesine uygun olan sıcaklık ve süre kombinasyonunda pişirilmeli. Kavanozda kapakta şişkinlik ve sızıntı olmamalı. Dışa doğru bombe şeklinde şişme yapan, tat, renk ve koku bakımından kötü olan konservelerin tüketilmemesi gerekir. Tatta bozulma her zaman net olarak anlaşılamayacağı için gerekli tedbirler alınmalıdır. Eğer konservelenmiş gıda marketten satın alınıyorsa son kullanma tarihi, etiket ve resmi kurum izin beyanları dikkatlice kontrol edilmeli. Hasar görmüş, dışa doğru bombe yapmış, paslanmış, sızıntısı olan ambalajlar ve kapağı açılınca fışkırma yapan konserveler kesinlikle tercih edilmemeli”.

Tehlikeli bir bakteri

Botulismus vakası hakkında da bilgi veren Ruhan Aşkın Uzel, “Botulismus zehirlenmesine ‘clostridium botulinum’ adı verilen bir bakterinin toksini neden oluyor. Clostridium botulinum, basınç ve sıcaklığa dayanımı yüksek olan dirençli bir mikroorganizma. Bu tip zehirlenmeye neden olan etmenlerin başında, konservelerin büyük bir kısmının yetersiz sürede, gerekenden daha düşük sıcaklıkta, dolayısıyla da yeterince pişirilmeden hazırlanması geliyor. Rahatsızlık, konservenin tüketilmesini takiben kişinin direnci, ortam koşulları gibi etmenlere bağlı olarak 12 ila 72 saat sonra şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma, görmede bozukluk, kaslarda güçsüzlük gibi şikayetler ile kendini gösteriyor. Bu durumda zamanında müdahale ve doğru tedavi edilmesi gereken bir durum oluşur ki rahatsızlık görülür görülmez bireysel önlemlere başvurmadan, en kısa zamanda en yakın hastaneye başvurmak gerekli” dedi.

Suda boğulmaya karşı dikkatli ve tedbirli olunması gerektiğini dile getiren Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Merda Erdemir Işık, boğulma esnasında hava yollarının suyla dolması sonucu kişinin solunum fonksiyonlarının bozulduğunu ve hatta solunumun durabildiğini dile getirerek, “Kandaki oksijen düzeyinin düşmesi sonucu başta kalp ve beyin olmak üzere hayati organlarda hasar ortaya çıkabilir. Vücudun oksijensiz kalma süresi, kişinin hayata tutunmasını etkileyen en önemli faktördür. Suda boğulan kişilerde kontrol edilmesi gereken en önemli üç şey; solunum ve kalp atımının kontrolü ile boynunda omurga hasarının olup olmadığıdır” dedi.

Artan sıcaklıklar ve pandemi yasaklarının gevşetilmesi ile birlikte tatil beldeleri doldu taştı. Boğulma vakalarında son günlerde yaşanan büyük artışın genellikle yüzme bilmeme ve akıntıya kapılma nedeniyle görüldüğünü ifade eden Medicana International İzmir Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Dr. Merda Erdemir Işık, suda boğulmanın zamanında fark edilmemesi ve müdahale edilmemesi durumunda ölümle sonuçlanabildiğini ifade etti. Suda boğulma sırasında hava yollarının ve akciğeri oluşturan hava keseciklerinin su ile dolması sonucu akciğer ödemi ve akut akciğer hasarı gelişebildiğini, kişinin solunum fonksiyonlarının bozulduğunu ve hatta solunumun durabildiğini dile getiren Uzm. Dr. Işık, “Kandaki oksijen düzeyi düşüp karbondioksit düzeyi yükselirken çeşitli elektrolit bozuklukları gelişmekte ve başta kalp ve beyin olmak üzere hayati organlarda hasar ortaya çıkmaktadır. Kalpte ritm bozuklukları ve durma sık gözlenirken beyinde oksijensiz kalmaya bağlı bilinç kaybı, koma ve sonrasında kalıcı hasarlar ne yazık ki gelişebilmektedir. Vücudun oksijensiz kalma süresi, boğulma sonrası geri dönüşün seviyesini belirleyen en önemli etkendir. Bu yüzden ne kadar hızlı fark edilir ve doğru müdahale edilirse geri dönüş o kadar az hasarlı olacaktır” diye konuştu.

“Bu kontrolleri mutlaka yapın”

Suda boğulan kişinin en hızlı şekilde ağzı ve burnu suyun üstünde kalacak şekilde suyun üstüne çıkartılıp bir can simidi ya da ip yardımıyla su dışına çıkartılması gerektiğini belirten Uzm. Dr. Işık, şöyle konuştu: “Suda boğulan kişilerde kontrol edilmesi gereken en önemli üç şey; solunum ve kalp atımının kontrolü ile boynunda omurga hasarının olup olmamasıdır. Su dışına çıkartılırken ve çıkartıldıktan sonra herhangi bir omurga travmasına karşılık düz bir pozisyon verilmeli, baş ve bel bölgesi sabit tutularak düz yatar pozisyona getirilmelidir. Hastaya sabit bir pozisyon verildikten sonra hızlıca kalp atımı ve solunumu kontrol edilerek yeniden canlandırma manevralarına başlanmalıdır. Kalp atımı ve solunumu normale dönen hasta hızlıca en yakın hastaneye götürülmelidir. Hasta hastaneye götürülürken kalp atımıyla beraber solunumu monitör aracılığıyla kontrol edilmeli ve hastaya mutlaka oksijen tedavisi başlanmalıdır.”

“Zatürre başlayabilir”

Hastanede hastanın solunumunun en az 6-12 saat gözlenmesi ve eğer solunum yetmezliği gelişmiş ise hızlıca solunum cihazına bağlanarak yoğun bakımda takibinin yapılması gerektiğini dile getiren Uzm. Dr. Merda Erdemir Işık, “Çekilen akciğer röntgeninde zatürre tespit edilmişse antibiyotik tedavisi başlanmalıdır. Solunumsal destek için nefes açıcı ilaç tedavisi verilmelidir. Boğulma geçiren hastalarda belirgin sıvı kaybı olacağından sıvı desteği de mutlaka başlanmalıdır. Boğulma sonrası en sık ölüm sebebi zatürreye bağlı solunum yetmezliği ya da oksijensiz kalmaya bağlı kalıcı organ hasarlarıdır. Bu yüzden boğulmaya karşı önlem almak ve boğulmalarda erken tedavi uygulamak hayat kurtarıcıdır” dedi.

Gaziemir Belediye Başkanı Halil Arda ile Avukat Arif Ali Cangı, Gaziemir Emrez Mahallesi’nde eski kurşun fabrikasının alanında gömülü olan nükleer atıkların bulunduğu bölgede incelemeler yaptı.

Başkan Arda ile Cangı, fabrikanın harabeye dönmüş binalarında girerek, Almanya’dan getirilen cihazla radyasyon ölçümü yaptı. Yapılan ölçümlerde cihaz 832.3µSv/h (mikrosievert/saat) rakamını gösterdi. Fabrika bahçesine bulunan atık kutularını da inceleyen Başkan Arda ile Cangı, topraktan duman tüten alanlarda da ölçüm yaptı.

“Gördüğümüz rakamlara inanamadım”

Ölçüm cihazının gösterdiği rakamlar karşısında şaşkınlığını gizleyemeyen Gaziemir Belediye Başkanı Halil Arda, “Avukat Arif Ali Cangı ile yaptığımız ölçümlerde gördüğümüz rakamlara inanamadım. Bilim insanlarının söylediklerine göre 1 mSv/y oranı normal kabul ediliyor; ancak kurşun fabrikasında ölçtüğümüz oran bunun 7 bin 291 katı. Buradaki nükleer atıklar tüm İzmir’i tehdit ediyor. Yetkililer bir an önce harekete geçerek tüm canlıları zehirleyen bu alandaki atıkları temizlemelidir” diye konuştu.

Başkan Arda, 3 haftadır nükleer atık alanında sürdürdüğü 11 dakikalık duran adam eylemini de ölçümde çıkan yüksek değerler nedeniyle atık alanının dışında yapmaya karar verdiğini belirtti.

“Koruma altına alıp beton ya da çelik blokların içine koyulup gömülmesi gerekiyor”

Avukat Arif Ali Cangı da, bu atıkların nereden getirildiğinin ortaya çıkarılması gerektiğinin altını çizdi. Cangı, alanda yapılacak çalışmayla ilgili şu öneriyi dile getirdi:

“Ege Üniversitesi Nükleer Araştırma Enstitüsüne ölçüm yaptırıp resmi rapor hazırlanmasını öneriyorum. Bu atıkların alınıp götürülmesi için ne gerekiyorsa yapılmalı, koruma altına alıp beton ya da çelik blokların içine koyulup gömülmesi gerekiyor nükleer atık oldukları için. Nükleer atıkları bertaraf edecek bir teknoloji şu an için yok.”

Dokuz Eylül Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümünden emekli öğretim üyesi Dr. Enver Yaser Küçükgül de, “Sahada izlenenler ve görülenler kimseyi yanıltmamalıdır. Şehrimizde ve ülkemizde Nükleer Bilimler ve Teknolojisi alanında fakülte, enstitü ve benzeri kurumlar ve buralarda yetişen çok sayıda uzman akademisyen varken bir belediye başkanı ve hukukçu tüm riskleri göze alıp bu sahaya girip canları pahasına bu ölçümü yapıp halkı bilgilendirip yetkilileri göreve çağırıyorlar. Bu akademisyenler bu konuyu memleket hizmeti sayıp, merak edip gelip çalışma yapamazlar mı? Bu çok üzücü bir durum, şahsen ben bu bölgede defalarca ölçüm yaptım; ama can güvenliğim nedeniyle radyoaktif kaynaklara bu denli yaklaşamadım” dedi.

“Ölçülen alanda normal değerin 7 bin 291 katı oranında radyasyon var”

Radyasyon ölçüm aletinin gösterdiği 832.3’lük değeri yorumlayan Dokuz Eylül Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümünden emekli öğretim Üyesi Dr. Enver Yaser Küçükgül, “Kurşun fabrikasının yıkık binalarında yapılan ölçümlerde 832 birime kadar ulaşılmış. Cihaz adeta sınırları zorlamış, 832.3 göstermiş; yani ölçülen alanda normal değerin 7 bin 291 katı oranında radyasyon var. Yetkisi, sorumluluğu ve vatana halka hizmet borcu olan herkesi göreve davet ediyorum” diye aktardı.

Küçükgül, “Bu oran çok çok yüksek bir değerdir. Bu sonucu yorumlamak için ulusal ve uluslararası kanun ve yönetmeliklerin söylediklerine bakmalıyız. Uluslararası Radyolojik Korunum Komisyonu yıllık doz olarak halk için güvenli limiti 1mSv olarak belirlemiştir. İş sebebiyle maruz kalma limiti 50 mSvdir ve yıllık 100 mSv maruz kalınan bir işte arka arkaya 5 yıldan fazla çalışılmamalıdır. Etkin doz; birimi Sievert (Sv) olup, insan vücudunda ışınlanan bütün doku ve organlar için hesaplanmış eşdeğer dozun, her doku ve organın doku ağırlık faktörleri ile çarpılması sonucunda elde edilen dozların toplamıdır. Hangi seviyeden sonra zararlıdır? Bir insanın bir senede maruz kalacağı radyasyon miktarı 1milisieverttir. Bu miktar yükseldikçe kanser riski de artar, daha fazla radyasyon alınması kanser riskini artırır. Gaziemir’de, Arda ve Cangı’nın ölçtüğü anlık değerin Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu ve bizim radyasyon güvenliği yönetmeliğine göre kabul edilebilir sınır değer olan 1mSv/y değerinin tam 7 bin 291 katı radyasyon çevreye yayılmaktadır. Güvenli bir radyasyon sınır değeri yoktur” diye konuştu.

Ülke genelinde olduğu gibi Aydın’da da pandemi ile mücadele aralıksız devam ederken, salgının önemli kahramanlarından olan sağlık çalışanları da salgına yakalanma riskine karşın görevlerin başında ve vatandaşların yanında olmaya devam ediyor. Aydın Devlet Hastanesinde görev yapan ve virüse yakalandıkları süreçte sevdiklerinden uzak kalan Kulak Burun Boğaz (KBB) Uzmanı Dr. Çağrı Açıkgöz ve Covid-19 Servisi Dahiliye Hemşiresi Sultan Çıtak, yaşadıkları zorlu süreci anlatarak, vatandaşlara aşı tavsiyesinde bulundu. Bilimin gösterdiği yolda hareket ederek hastalığı yendiklerini ve aşı sonrasında da herhangi bir olumsuzluk yaşamadıklarına dikkat çeken Açıkgöz ve Çıtak, vatandaşların da bilime güvenmelerini isteyerek aşı olmaları tavsiyesinde bulundu.

“Bilime güvenmeli ve soru işaretlerini bir kenara bırakmalıyız”

KBB Uzmanı Dr. Çağrı Açıkgöz, korona virüs sürecinde eşinden ve çocuklarından uzak kaldığını ifade ederek, “Hastanede çift maske takarak, sosyal mesafeye uyarak çok ciddi şekilde korunuyorduk, fakat geçtiğimiz Kasım ayında korona virüse yakalandım. Bilindiği üzere sağlık çalışanlarının vatandaşa göre 10 kat daha fazla Covid geçirme riski var. Biz de bulunduğumuz bölüm nedeniyle hastalarımızla çok iç içe oluyoruz ve bu sebeple korona virüs kapma ve enfeksiyon geçirme durumumuz oldu. Bu süre içerisinde bir dönem hastanede yatmam gerekti. Orta seviye şiddetinde geçirdim hastalığı, sonrasında herhangi bir şikayetim olmadan atlattım. Hastalık sonrası biraz halsizlik şikayeti oldu ama 2 ay sonrasında herhangi bir şikayetim kalmadı. Hastalık sürecimde tabi eşimden ve çocuğumdan ayrı kalmak zorunda kaldım ama herhangi bir problem olmadan iyileştim. Daha sonrasında da Ocak ve Şubat aylarında birer doz olmak üzere aşılarımı oldum ve bugüne kadar sorunsuz bir şekilde geldim. Bu süreçte korona virüs çok yeni bir hastalık olduğu için bilimsel çalışmaların gösterdiği yol neyse ona uygun davranmak gerekiyor. İnsanlar her şeyi düşünebilir fakat bilim temelli davranmak zorundadır. Özellikle hastalık konularında. Aşı olmamın üzerinden 4 ay geçti ve herhangi bir problem yaşamadım. Bu hastalığın kontrol altına alınması ve normal hayata dönüş için herkesin aşılama konusunda çok pozitif davranması, kafalarındaki soru işaretlerini bir kenara bırakması gerektiğini düşünüyorum. Vatandaşlarımız, bilim insanlarına, bilim kurullarına ve Sağlık Bakanlığı’na güvenerek hareket etmesi gerektiğini düşünüyorum. Aşılamanın normal hayata dönüşte en önemli etken olduğunu düşünüyorum. Hastalık dönemimde kullandığım ilaçlarda ve hastalığımın sürecinde aklımda herhangi bir soru işareti olmadan, her şeye pozitif yaklaşarak bu sürecimi sorunsuz bir şekilde atlattım. Umarım tüm hastalar da bu şekilde iyileşirler” dedi.

“Daha çok ailem için endişelendim”

Salgına yakalandığı süreçte ailesi ve çocukları için endişelendiğini ifade eden Kovid-19 Servisi Dahiliye Hemşiresi Sultan Çıtak ise “15 aydır Kovid-19 hemşiresi olarak çalışmaktayım. Korona virüse yakalandığımı ilk başlarda anlamadım. Çünkü grip gibi belirtiler oldu bende. Kış dönemlerinde sürekli hasta olan bir yapım var. Boğaz ağrım biraz oldu, bir kaç gün burnum tıkandı. Tabi hastalığı nasıl kaptığımı bilmiyorum. Açıkçası bunu da dışarıdan anlamak pek mümkün değil zaten. Sonraki süreçte de testimi verdim ve pozitif çıktı. En başından beri bu sürecin içerisinde olduğum için de neler yapmam gerektiğini bildiğim için hemen kendi önlemlerimi de aldım. Daha sonrasında eşim, annem ve kardeşim de pozitif çıktı. Sonraki süreçte de tedavinin yanı sıra evde sürekli vitaminli gıdalarla beslenmeye çalıştım. Sevmediğim gıdaları bile bu süreçte yedim. Küçük çocuklarım ve eşimden dolayı daha çok korktum. İlk baştaki süreçte İstanbul, Ankara gibi bir yoğunluğumuz olmadı ama bu süreçte çocuklarımızdan hepimiz ayrı kaldık. Ailemize bulaştırmaktan hepimiz korktuk. Açıkçası tek korkum bu oldu zaten. Sonraki süreçte annemler de benden dolayı pozitif oldular. Onlar da karantinada kaldılar. Bu süreçte kendimle ilgili bir korku aklıma hiç gelmedi daha çok ailem için endişelendim. Aşılama sürecinin başlaması ile birlikte gözümüzü kırpmadan gidip aşımızı olduk. Aşımdan sonra da hiç bir sıkıntı yaşamadım. Ülkemizde böyle bir fırsat sağlandı ve bu fırsatı değerlendirmeliyiz diye düşünüyorum aslında. Toplumumuz bu konuda çok bilinçli değil ve maalesef bu konuya tedirgin bakıyor ama herkesin normal hayata dönmek adına aşıyı yaptırmasını tavsiye ediyorum” diye konuştu.

“Aşıya güvenebilirsiniz”

Aydın genelinde aşılama çalışmaları aralıksız devam ederken, aşı konusunda tedirgin olan bazı vatandaşların da aşıya güvenebileceklerini ifade eden Aşı Polikliniği Sorumlu Hemşiresi Elvan Kardeşler de aşılama hakkında bilgi vererek, “Aydın Devlet Hastanesi olarak günlük ortalama 900 hastaya aşılarımızı yapıyoruz. Yoğunluğumuz var, buraya gelen hastalarımızın da aşılarımıza olan güveni son derece fazla ve tüm vatandaşlarımızı aşı olmaya davet ediyoruz. Aydın Devlet Hastanesi olarak aşı sonrası istenmeyen bir yan etki görmedik. Hastane olarak zaten bunun için donanımlarımız hazır. Aşıya güvenebilirsiniz, herkes aşıya gelebilir. Herhangi bir yan etkisi yoktur. Aydın Devlet Hastanesi olarak herkesi aşıya bekliyoruz” şeklinde konuştu.

Covid-19 insan hücresine girdikten sonra özellikle hücre yüzeyindeki reseptörlerine tutunarak, hücrede bir takım süreçler başlatıyor. Bu süreç; akciğer, böbrek, damar gibi organlarda kalıcı hasar bulgularına neden olabilirken, aynı zamanda kalpte de etkileri oluyor. Medicana International İzmir Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Dr. Selma Akdeniz Oskay, Covid-19 geçiren kişileri kalplerinde hissettikleri değişime karşı uyardı.

Kardiyoloji Uzmanı Dr. Selma Akdeniz Oskay, virüsün kalpte kas ve zar tutulumuna ve sonucunda ritim bozukluğuna neden olabildiğini ifade ederek, “Kalp kası üzerinden, gripte olduğu gibi kalp kası hasarı ve kalp kasında zaafiyete neden olabiliyor. Bu bazen kalıcı; ama genellikle geçici olarak gözlemleniyor. Kalp kasında iltihaplanmaya sebebiyet verebiliyor. Bütün bunların sonucunda isterse kriz bulgusu oluştursun isterse kalp kası hasarı oluştursun elinde sonunda özellikle kalp ritim düzensizlikleri oluşturabiliyor” şeklinde ifade etti.

İlk 1 ayda çarpıntı ve aritmi gelişebiliyor

Kardiyoloji Uzmanı Dr. Selma Akdeniz Oskay, yapılan araştırmaların da gösterdiği gibi kişinin hastaneye yatış dönemlerinde aritmilerin daha fazla; ancak hastaneden taburcu olduktan sonra hastalığı ağır geçiren kişilerde de özellikle 1 ay içerisinde aritmi görüldüğünü söyledi.

Kalp kası ciddi bir hasar almamışsa kişide meydana gelen aritminin kalıcı bir hasar oluşturmadığını da dile getiren Uzm. Dr. Oskay, “Hastalarda 1-3 ay içerisinde çoğu çarpıntı ve erken atım niteliğinde düzensiz kalp atımları şikayetleri gelişiyor. Bu şikayetleri, EKO çekerek değerlendiriyoruz. Kalp kasında ve zarında bir sorun olup olmadığını gözlemliyoruz” diye konuştu.

İlaç tedavisine yanıt veriyor

Hastalığın genel olarak ilaç tedavisine yanıt verdiğini dile getiren Uzm. Dr. Oskay, “Aritmi teşhisi konulunca, hastalarımızı holter veya EKG takibi için poliklinik kontrolüne çağırıyoruz. İşin pıhtıya eğilim boyutu da çok önemli. Bu durum hem damar hasarıyla hem pıhtı eğilimiyle kalp krizini tetikliyor. Kişi kriz geçiyor ama aynı zamanda pandemi ve hastaneye başvurma kaygısı yaşanıyor. Bu nedenlerle tüm dünyada belki de kalp krizine bağlı ölümler arttı. İnsanların bu anlamda tedbirli olmasında fayda var. Ayrıca özelikle Covid-19 geçiren kişilerien beslenme ve uyku düzenine dikkat etmesi, alkol, sigara ve kafeinden uzak durması, C vitamini, çinko gibi takviyeler alması, evde de olsa basit kas egzersizleri yapmalarını öneriyorum” dedi.

Sınava girecek öğrencilere dikkat geliştirme ve hafıza teknikleri konusunda önerilerde bulunan Radikal Eğitim Kurumları rehber öğretmeni Ceren Gençosman, konuların düzenli olarak ve sık sık tekrar edilmezse unutulacağını söyledi.

Radikal Eğitim Kurumları, sınav süreçlerinde öğrencileri ve velileri bilgilendirmeye devam ederken, rehber öğretmeni Ceren Gençosman, dikkat geliştirme ve hafıza teknikleri konusunda önerilerde bulundu.

Hafızayı daha güçlü hale getirmek için bazı teknikler olduğunu anlatan Gençosman, “Kümeleme tekniği ile bilgiyi daha uzun süre ve daha fazla birim tutabilmek adına hatırlamak istenen bilgi kümelere ayrılabilir. Örneğin; TMMTVHBYTKJB harflerini hatırlamaya çalışın. Muhtemelen az bir kısmını aklınızda tutabildiniz. Şimdi bir de bu harfleri BJK, THY, TV, TBMM şeklinde aklınızda tutmaya çalışın. Büyük ihtimalle hepsini hatırlayacaksınız. Ezbere tekrar tekniği ise bilgiyi birkaç dakika için tutmak istersek, sesli veya sessiz olarak defalarca tekrarlamamızı söyleyen tekniktir. Özellikle sınava hazırlanan öğrenciler için, konular düzenli olarak ve sık sık tekrar edilmezse mutlaka unutulacaktır. Özümseyerek tekrarın, ezbere tekrardan farkı, bilginin daha derin ve anlamlı olarak işlenmesini gerektirir” dedi.

Kısa süreli bellekte yer alan bilginin, tekrarlandığı takdirde uzun süreli belleğe gececiğini söyleyen Gençosman, “Bildiğimiz her şey uzun süreli bellekte depolanır. Sevdiğimiz bir şarkının sözleri, arkadaşımızın doğum tarihi, sınavda hangi konulardan sorumlu olacağımız, geçen yılbaşında ne yaptığımız, çarpım tablosu gibi. Ancak uzun süreli bellekte olan ihtiyaç duyduğumuz her bilgi kolayca hatırlanmayabilir. Bu çeşit durumlar için hepimizin bildiği bir deyim olan ‘tam dilimin ucunda’ deriz. Bu durumda hatırlamaya çalıştığımız yanıta ses veya anlam olarak benzeyen başka sözcükler bozucu etki yapar ve biz hatırlamaya çalıştıkça sonuç daha kötü olur. Bu durumda aradığımız yanıtı hatırlamanın en iyi yolu bir süre boyunca onu hatırlamaya çalışmayı bırakmaktır. Bilinçli olarak hatırlamaya çalışmayı bıraktığımız sözcük birkaç dakika veya birkaç saat sonra birden aklımıza gelecektir” diye konuştu.

Uzun süreli hafızayı geliştirmek için de önerilerde bulunan Ceren Gençosman, “Dikkatin dağılmaması ve hafızamızın güçlü olabilmesi için başlıca faktör o konuya karşı motivasyon geliştirmiş olmamız, yani onunla ilgilenmemiz ve onu istememizdir. Diğer yeteneklerde olduğu gibi hafızayı güçlendirmek için de uygulama yapılması ve hafızamızın kullanılması ve zorlanması gerekmektedir. Dikkat dağınıklığının kökeninde stres yatar. Stresin kökeninde ise başarılı olma duygusu, başarısız olma kaygısı, anne-baba beklentisi gibi duygular yer alır. Üzerimizdeki baskıyı zihinsel olarak mümkün olduğunca azaltmak dikkatimizi ve hafızamızı daha iyi kullanmamızı sağlar. Bir şeyi hatırlayamayacağımızı düşünürsek muhtemelen hatırlayamayız. Çoğu öğrenci bir derse veya sınava çalışırken aynı zamanda müzik dinler. Özellikle sözlü müziklerde bu durum bilgilerimize bozucu etki yaparak hatırlamamızı zorlaştırır veya kafamızı karıştırarak yanlış bilgileri getirmemize, algı kaymasına ve odaklanmanın gerilemesine sebep olur. Dikkat ve algı kapasitesi düşer. Çalışırken mümkün olduğunca sessiz ve dikkatimizi dağıtacak etmenlerden uzak olmalıyız” dedi.

Konuları sınavda hızlı hatırlamak için fotoğrafik belleğin kullanılabileceğini söyleyen Gençosman, “Hatırlamak istenen konunun anlatıldığı ders ortamını gözünüzde canlandırabilirsiniz. Arkadaşlarınızla beraber çalıştıysanız o an aranızda geçen diyaloglar aklınıza gelir ve o anı yeniden canlandırarak aradığınız sorunun yanıtına ulaşabilirsiniz. Yazarak çalışma ve küçük renkli notlar çıkarma fotoğrafik belleği iyi kullanmanın yollarındandır. Gruplama tekniği ise öğrenilmeye çalışılan bilgiler arasında bağ kurmaya dayanır. Bu bağ, anlam veya geçmiş anılarınızla alakalı herhangi bir şey olabilir. Böylelikle birbirine benzeyen, ilişkili ögeleri gruplayarak hafızanızda tutmanız gereken şeylerin birimini azaltarak, birbirleriyle ilişkili oldukları için de daha kolay hatırlanır hale getirebilirsiniz” diye konuştu.

Bundan tam 35 yıl önce bugün Çernobil Nükleer Santralinde meydana gelen kaza, insanlık tarihinin en büyük çevre felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Kaza sonucu çevreye yayılan ve etkileri nesiller boyu devam eden radyasyondan milyonlarca insan, birçok canlı ve doğa etkilendi.

Gaziemir Belediyesi de, Çernobil Nükleer Santralinde 26 Nisan 1986 tarihinde meydana gelen kazanın yıl dönümünde özel bir çalışma hazırladı. Belediye, hazırladığı filmle Emrez Mahallesi’ndeki İzmir’in Çernobili olarak bilinen nükleer atıklara dikkat çekti. Filmde, eski kurşun fabrikasının 70 dönümlük arazisinde gömülü olan ve yaklaşık 100 bin ton olduğu tahmin edilen radyoaktif atıkların, normal değerin 219 katı oranında radyasyon yaydığına ve 14 yıldır temizlenmediğine vurgu yapılıyor.

Alanın, orada oynayan çocukların, otlayan hayvanların görüntülerinin yer aldığı filmde atıkların temizlenmesi çağrısı yapılıyor. Öte yandan öncelikle alanın kamulaştırılıp, atıkların temizlenmesinin ardından nükleer temalı bir park yapılması için bakanlığa çağrı yapan Gaziemir Belediye Başkanı Halil Arda, sorunun çözümü için eylem başlatma kararı almıştı. Bu konuya dikkat çekmek ve alanın temizlenmesini sağlamak adına Belediye Başkanı Halil Arda, 30 Nisan Cuma günü kampanya başlatarak her hafta cuma günü saat 11.00’de atıkların bulunduğu yerde 10 dakikalık duran adam eylemi gerçekleştirecek. Her hafta bir milletvekili ve bir belediye başkanının yanı sıra benzer çevre sorunlarıyla boğuşan kentlerin temsilcileri de dayanışmayı artırmak adına özel olarak eyleme davet edilecek. Ayrıca İzmir’deki ve Türkiye’deki çevre örgütleri, odalar ve Gaziemirliler de eylemde en ön sırada yer alacak.

Bilim alanında dünyanın önde gelen bir dergisinde yayınlanan bir makaleden bilgiler paylaşan Medical Park İzmir Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Gülfem Terek Ece, “Bilim insanları Covid-19’un tuvalet kağıdında 3 saate kadar, tahta ve bez materyallerde 2 güne kadar, cam ve kağıt paralarda 4 gün, paslanmaz çelikte 7 güne kadar aktif kalabildiğini tespit etmişlerdir. AVM’ler bu açıdan çok kritik bir yere sahip ticari ve sosyal alanlardır” dedi.

AVM’lerin sahip oldukları metrekareye göre müşteri kabul etmesi gerektiğini söyleyen Ece, “Giriş çıkışlar buna göre organize edilmelidir. Bu planlama sadece AVM genelinde değil, AVM içerisindeki mağaza ve restoran gibi faaliyet gösteren diğer birimlerde de ayrıca uygulanmalıdır. Kasa önlerindeki sosyal mesafe kontrol edilmeli. Restoran-cafe’lerde masa ve sandalye sayısı düşürülmelidir. Müşteriler, öncelikle bu mekanların dış bölümlerine yönlendirilmelidir” diye konuştu. Korona virüs riskini azaltmak açısında AVM çalışanlarının vardiyalı çalışması gerektiğini söyleyen Doç. Dr. Gülfem Terek Ece, “AVM’ye maskesiz girişe izin verilmemelidir. Girişlerde yetkilendirilecek görevlilerce maske ve ateş kontrolü yapmalıdır. El dezenfektanı verilmelidir. Yapılan çalışmalar müşterilerin AVM’lerde 3 saat, hafta sonları ise 4 saat vakit geçirdiğini çalışanlar içinse bu sürenin 8-10 saat arasında olduğunu göstermektedir. Maruziyetin azaltılması amacıyla dolaşım sınırlandırması yapılabilir. Gün içerisi de de dezenfeksiyon molaları verilmelidir. AVM çalışanlarının vardiyalı çalışması uygulanabilir” dedi.

Yaz dönemine girildiği bu günlerde havalandırma sistemlerinin de riskli olabileceğini belirten Ece, “Çok sıcak günlerde enerji tasarrufu amacıyla uygulanabildiği bilinen yüzde 100 iç hava ile iklimlendirme riskli olabilir. Ayrıca havalandırma sistemlerinin kontrolleri, yetkili kurumlar tarafından mutlaka yapılmalıdır. Bir süre kullanılmamış klima sistemleri, kontrol edilmeden kullanılmamalıdır. Bu durum Covid-19 dışında diğer solunum sistemi patojenleri açısından da risk oluşturabilir” ifadelerini kullandı.

“Kabin temizliği şart”

Giyim üzerine çalışan mağazaların kabinlerinin giriş çıkışlardan sonra dezenfekte edilmesi gerektiğini vurgulayan Ece, sözlerine şu şekilde devam etti: “Kıyafet deneme süreçleri bu dönemlerde kısıtlanmalı ya da bir süre yasaklanmalıdır. Denenmiş kıyafetlerin bir sonraki müşteriye kontrolsüz şekilde verilmesi engellenmelidir. Tuvalet ve dış mekan dezenfeksiyonları normalden daha sık sürede yapılmalı. Dezenfeksiyon malzemeleri için standardizasyona gidilmelidir. Çalışan sağlığı çok önemli bir diğer unsurdur. Çalışanların yeniden işe başlamaları öncesinde iş yeri hekimlerince gerekli muayeneler yapılmalı, fizik muayene ve temas öyküsü zemininde test uygulanmalıdır. Çalışanlar gün içerisinde belli aralıklarla ateş ölçümleri kayıt altına alınmalıdır.”